หน้า 10 ตัวอย่างพระแก้วที่ผิวตึงเรียบเนียนดี

สำรองพื้นที่

 

สารบัญ

หน้า 2 แท้ เก๊ (ของแท้ ของปลอม) เส้นแบ่ง

 

ตามที่ผมเล่ามาแล้วนั้น ว่า เวลาที่โรงงานแก้วส่งพระแก้ว 25 พุทธศตวรรษไปสำนักต่างๆ ทางสำนักเขาจะเอาตัวอย่างกดพิมพ์วางไว้ให้ลูกน้องคนคัดสินค้าเห็น และสั่งไว้ว่า ต้องคมชัดตามตัวอย่าง สีต้องตามตัวอย่าง เรียกว่า คัดโหด จะรับสินค้าไว้เฉพาะที่ดีที่สุดเท่านั้น ที่เออเร่อตีกลับทั้งหมด

เมื่อทางสำนักได้พระแก้วแล้ว จึงมีการแบ่งเป็นกลุ่มที่ต้อง

1 ไม่ทำอะไร เพราะต้องเป็นสีของแก้วนั้นๆ
2 ส่งไปเคลือบกะหล่าย (ทำสีผิวต่างไป)

 

ดังนั้น ถ้าใครได้สินค้าโดยตรงจากสำนัก มักจะมีคุณภาพที่ดี คมชัด* สีเป็นไปตามที่สำนักกำหนด รวมทั้งเส้นรอบองค์** ที่จะอนุญาตให้มีได้ไม่เกินตามตัวอย่างกดพิมพ์

หมายเหตุ

*= ความคมชัดนั้น จะเป็นไปดังนี้
สมมุติว่า ทางสำนักพระแก้วแกะแม่พิมพ์เหล็กมาปี พ.ศ. 2498 (เริ่มต้นแกะกลางปี พ.ศ. 2498 แกะเสร็จเกือบปลายปี ลองกดพิมพ์ เจ้าของโรงงานแกะแม่พิมพ์ต้องมาทดลองกดพิมพ์เพื่อดูว่า การบริหารกลไกมีข้อผิดพลาดหรือไม่? หากมีต้องแก้ไข บางทีแก้ไขนานนับเดือน) นับจากวันที่ทดลองกดพิมพ์ เริ่มเข้าสู่งานกดปั๊มจริง แม่พิมพ์จะคมชัดมากๆ นานไปอีกประมาณ 5,000 องค์ หลังจากผ่านไป 5,000 องค์ แม่พิมพ์เหล็กจะ ****

**= เรื่องเส้นรอบองค์จะต้องขอยกไปอีกความคิดเห็นนึง ต้องอธิบายค่อนข้างยาว เรื่องเส้นรอบองค์ ******

 

หมายเหตุ

เรื่องความคมชัด (ต่อ)

ก่อนอื่นต้องอธิบายการทำงานของช่างแก้วก่อน จึงจะเข้าใจว่า อะไรเป็นอะไร

ทุกวัน เวลา 07:00 น. รองหัวหน้าช่างแก้วต้องมาเตรียมความพร้อม โดยให้ช่างแม่พิมพ์ประจำโรงงานนำแม่พิมพ์พระแก้วมาขัดด้วยแปรงทองเหลือง บางโรงงานใช้แปรงไฟฟ้า (สมัยนี้อาจจะเรียกว่าลูกหมูแปรงทองเหลืองกลม) เมื่อแปรงทองเหลืองซึ่งจะขัดออกเฉพาะสนิม ไม่กระทบเหล็กแม่พิมพ์เท่าไรนัก เพราะเหล็กแม่พิมพ์จะเป็นเหล็กที่ดีมากๆ สึกหรอได้ยากมากๆ เมื่อขัดเสร็จ จึงยกแม่พิมพ์เข้าเครื่องปั๊ม ตั้งองศาให้เรียบร้อย บางโรงงานมี 1 - 2 แท่นปั๊ม บางโรงงานมีมากกว่านั้น (ที่โรงงานพ่อผมมี 2 แท่นสำหรับสร้างพระแก้ว) และยังมีแท่นสำหรับโคมไฟอีก 4 - 5 แท่น

 

เพื่อให้เห็นภาพแม่พิมพ์เหล็กชุดที่ผมเคยให้วัดแห่งหนึ่งขอยืมไป ท่านว่าจะเอาไปสร้างพระจากดิน ผมเห็นว่าเป็นงานบุญจึงหลงเชื่อให้ยืมไป ทางวัดเอาไปทิ้งไว้ที่รดน้ำต้นไม้ ถูกแดดถูกฝนนานหลายปีมาก กระทั่งมีคนเห็นเข้าและทวงคืนมาให้ผม ทางวัดบอกว่า ยังไม่ได้สร้างเลย วางทิ้งลืมไปหลายปีมาก ขอโทษด้วย

ผมจึงนำมาขัด เอาแต่สนิมออก เนื้อเหล็กยังดีอยู่เลยครับ

 

แม่พิมพ์เหล็กชุดด้านบนคือแม่พิมพ์ที่ใช้สร้างองค์นี้ครับ หน้าตัก 9 นิ้วเต็ม

 

คราวนี้ลองมาดูชิ้นงานแก้ว โป๊ะแก้วโคมไฟ ที่โรงงานแก้วผลิตโดยใช้แม่พิมพ์เหล็กที่ใช้งานมาแล้วประมาณ 20 ปีนะครับ เรียกว่า ความคมชัดลดลงไปแล้วมาก

ท่านก็ลองพิจารณาเองว่า ถ้าพระแก้วองค์ไหนมีความคมชัดประมาณเท่านี้ ก็คือที่แม่พิมพ์ใช้มาแล้วประมาณ 20 ปีครับ

 

แต่ก็ไม่ใช่ทุกโรงงานที่จะรักษาแม่พิมพ์เหล็กได้อย่างนี้ บางโรงงานทิ้งจนสนิมกินมาก

โรงงานที่ดีเขาจะถนอมแม่พิมพ์เหล็กมากๆครับ

 

(ต่อ)

ทุกวันเวลา 08:00 น. เมื่อเสียงกระดิ่งขนาดใหญ่ดังขึ้น หรือบางโรงงานแก้วอาจใช้การตีแผ่นเหล็กหนาๆ เป็นการให้สัญญาณลงมือทำงานได้ ช่างแก้วทุกคนต้องอยู่ประจำที่และลงมือทำงาน นาทีละ 1 องค์ต่อ 1 แท่น คือความเร็วมากเกือบที่สุดแล้วเท่าที่ช่างแก้วคนไทยจะทำได้ในสมัยนั้น แท่นปั๊มกดปั๊มพระแก้วเสร็จ ช่างเปิดแม่พิมพ์เปิด นำพระแก้วที่เพิ่งปั๊มเสร็จออกจากแม่พิมพ์ ช่างอีกคนจะนำออกมาแต่งข้างๆแท่น ไม่ห่างกันมาก การแต่งคือ พระเศียรต้องตรง ไม่ก้ม ไม่เงย ไม่เอียงซ้าย ไม่เอียงขวา โดยช่างจะมีเครื่องมือของแต่ละหน่วยซึ่งทำขึ้นมา อกตั้ง ไม่ล้มไปข้างหน้า ไม่เอียง ไม่ก้ม ช่างเช็คเกอร์เมื่อเห็นว่า ดีแล้ว จึงให้ช่างเตาอบนำพระแก้วเข้าเตาอบ*

สมัยผมทีมช่างร้อนจะมีไม่น้อยกว่า 6 คนต่อทีม ส่วนทีมลำเลียง ทีมอื่นๆใช้ร่วมกัน เช่น ในกรณีที่โรงงานผมมี 2 แท่น ทีมช่างร่วมนี้มี 2 คน แต่ถึงมีถึง 3 หรือ 4 แท่นก็ใช้ 2 คนครับ

หมายเหตุ
* = เตาอบพระแก้ว บางโรงงานใช้เตาอบสายพานเหล็ก บางโรงงานใช้เตาถ้ำ (แต่ช่างแก้วสมัยก่อนดันไปเรียกเป็นเตาอุโมงค์) ซึ่งคุณภาพสมัย พ.ศ. 2497, 98 ถึง พ.ศ. 251X คุณภาพยังไม่ดี ทำให้พระแก้วส่วนมากยังคงมีการแตก ร้าว ปริ คอหัก หลังจากที่บูชาไปแล้วเพียงไม่กี่ปี

จนกระทั่งมาประมาณ พ.ศ. 2516 เราจึงรู้ว่า การอบนั้น ตลอดที่ผ่านมานั้น เราอบไม่ถึงไฟ มีความจำเป็นต้องลากเวลาออกไป จาก 4 ชั่วโมงเป็น 6 บ้าง 8 บ้าง***

หมายเหตุ
*** = ความจริงจากความรู้สมัยใหม่ โดยเฉพาะชิ้นงานแก้วประเภทปฏิมากรรมที่ส่วนหนาเขาต้องใช้เวลาประมาณ 96 ชั่วโมง พระแก้วถือว่าหนากว่า 10 mm. โดยเฉพาะส่วนหัว หน้าอก สะโพก

 

ตารางเวลาการผลิตสมัยนั้น (เท่าที่ผมเคยอยู่ในเหตุการณ์ พ.ศ. 2516 - 2520) ทีมช่างแก้วที่สร้างพระแก้ว 25 พุทธศตวรรษจะมีตาราง 08:00 น. ถึง 17:00 น. ในช่วงปกติ แต่บางช่วงที่สำนักเร่งมาทางโรงงานแก้ว ก็มักจะมีการทำ O.T. จาก 18:00 น. ถึง 21:00 น. เป็นประจำ คือบ่อยๆ

 

บางท่านที่ไม่ใช่ช่างแก้วก็อาจจะสงสัยว่า ทำไมต้องปั๊มให้ได้พระแก้ว 25 พุทธศตวรรษ โดยเฉลี่ยความเร็วนาทีละ 1 องค์ต่อ 1 แท่น ทั้งนี้เพราะทันทีที่เปิดแม่พิมพ์เหล็กนำพระแก้วออกมา เหล็กด้านในจะลดอุณหภูมิลง และนายช่างอีกคนก็จะใช้ท่อลมที่แรงมากๆเป่าจี้เหล็กด้านใน อุณหภูมิก็จะลดเร็ว ทั้งหมดนี้ภายในเวลาไม่กี่วินาที แม่พิมพ์ก็จะถูกปิด น้ำแก้วก็จะถูกหยอดลงในแม่พิมพ์เพื่อปั๊มองค์ใหม่

หากปล่อยให้เหล็กเย็นตัวมากหรือนานเกินไป ผิวพระแก้วก็จะไม่เรียบตึงเนียน จังหวะความเร็วต่างๆเหล่านี้ เหมือนคนเต้นรำ หากเต้นได้ดีก็จะไม่เหยียบเท้ากัน (เปรียบเทียบคำ) หากทำงานไม่เข้าขากันก็จะอยู่ร่วมทีมกันไม่ได้ ดังนั้น ทีมเวิร์คของการสร้างพระแก้วปั๊มมักจะจับทีมกัน ไม่สลับเอาช่างแก้วที่เชื่องช้าเข้ามา

 

คราวนี้ ถ้าช่างแก้วที่เก่งมากๆเกิดแก่ตัวมากๆ ความเชื่องช้าเข้าครอบงำ พวกเราช่างแก้วเทคนิค Pressed Glass ก็จะใช้วิธีเลี้ยงอุณหภูมิ โดยใช้ลม ปืนไฟ และในปัจจุบันสมัยนี้จะมีปืนวัดอุณหภูมิที่เป๊ะๆ ต่อให้การปั๊มช้าลงไม่ว่าจะเป็นสิบนาทีองค์นึงก็ทำได้ เพราะเราจะเลี้ยงความร้อนที่เหล็กให้ได้อุณหภูมิของแก้วที่จะทำให้ผิวตึงเรียบเนียน ไม่มีขีด ไม่ย่น ไม่ขรุขระแม้แต่น้อย

แต่ในเมืองไทยผมไม่ค่อยพบแบบนี้ คือเพราะเมืองไทยเราจะเน้นราคาต้นทุน การเลี้ยงไฟมันช้า เมื่อผลต้นทุนออกมาแพงกว่าที่คาดเชือกไว้นิดเดียว พวกเราก็ไม่เอาแล้ว

ผมอยากจะถามย้อนหลังไปถึงผู้เกี่ยวข้องในสมัยนั้นว่า นี่พวกเรากำลังสร้างสิ่งเคารพสูงสุด หรือเรากำลังแย่งกันขายของกันแน่?

 

ผิวพระแก้วไม่ตึงเรียบเนียน เป็นสิ่งที่ทำให้วิธีเร่งอัตราความเร็วขึ้นมาเป็นนาทีละ 1 องค์ต่อ 1 แท่น ที่โรงงานแก้วพ่อผมที่ผมคุมทีมช่าง จึงมีอัตราการสร้างนาทีละ 2 องค์ ชั่วโมงละ 120 องค์ ถ้าวันที่ไม่เร่งก็จะทำ 8 ชั่วโมงได้ 960 องค์ต่อวันต่อโรงงานพ่อผม (แต่มักมีการหยุดบ้าง เช่น บางครั้งซึ่งนานไปที เดือยตัวผู้หัก ถ้าไม่นำมารวมก็จะได้ 960 องค์)

แต่หลังจากผ่านเตาอบไปแล้ว รวมถึงอาจมีการกระทบกันบ้าง ตกพื้นบ้าง ล้างน้ำในกาละมังแตกเพราะช่างล้างทำแตกเพราะลื่นบ้าง ก็มักจะเสียหายราวๆ 1% ก็จะเหลือประมาณ 950 องค์

และตรงนี้แหละที่คนส่วนมากไม่รู้คือ ตั้งแต่ออกจากเตาอบถึงก่อนส่งสำนัก มักแตก ร้าว คอหัก ปริ ประมาณ 5% ก็จะเหลือประมาณ 900 องค์

 

ขบวนการ Annealing Process หรือการอบลดอุณหภูมิแก้วในไทย เท่าที่ผมทราบมาสำหรับงานพระพุทธรูปหรืองานปฏิมากรรมเนื้อชิ้นงานกึ่งตัน ผมคิดว่าโรงงานแก้วส่วนใหญ่แทบจะไม่รู้มาก่อนเลยว่าต้องอบให้ถูกต้องอย่างไร รวมถึงผมด้วย เพิ่งมารู้จากเมืองนอกเมื่อปี ค.ศ. 2009 หรือก็คือ พ.ศ. 2552 นี่เอง ผมจึงใช้ user name ว่า glass buddha 2009

 

เรื่องเตาอบพระแก้ว 25 พุทธศตวรรษที่ถูกต้องของไทยเรานั้น ในประเทศไทยแทบหาไม่พบเลย และเท่าที่ทราบมาก็เพิ่งไม่กี่ปีมานี้เองที่มีพ่อค้าไทยนำเข้าเตาที่ถูกต้อง

ส่วนท่านที่เก่งงานเผาเซรามิคอาจจะพอรู้ แต่ก็ยังยอมถอยให้เตาอบแก้วหนากว่า 10 มม.

วิชาที่ต้องเรียนรู้คือด้านล่างนี้ครับ

 

ส่วนเตาอบที่ใช้ได้กับงานแก้วที่ตรงกับพระแก้ว 25 พุทธศตวรรษ ความจริงมีอยู่หลายยี่ห้อเหมือนกัน มีทั้งค่ายอเมริกา ยุโรป จีน แต่ที่ผมเคยอ่านสเป็คแล้วชอบใจมากคือยี่ห้อนี้ครับ Skutt

ที่ชอบเพราะเขามีตัวเลือกในการใช้งาน ที่เราสามารถเลือกเติมได้ เช่น การบังคับผ่านมือถือ ทำให้ไม่จำเป็นต้องนั่งเฝ้าหน้าเตาครั้งละ 4 คืน 5 วัน (ตามขบวนการ Annealing Process ) และอื่นๆอีกมาก

 

เท่าที่ทราบมา พ่อค้าคนไทยที่นำเข้ามาขายให้กับศิลปินชิ้นงานเซรามิค และก็เพิ่งนำเข้ามาแค่ 10 ปีที่ผ่านมานี่เอง ประมาณ พ.ศ. 2560 นี่เอง ซึ่งไม่มีโรงงานแก้วไหนยอมซื้อ เพราะมันบรรจุได้แค่ครั้งละ 1 - 4 องค์เท่านั้น แต่ราคามันคือเครื่องละหลายแสนบาทมาก งานที่ทำเพื่อศิลปินที่เขาขายได้ราคาดีเขาซื้อได้ หรือไม่อีกอย่างก็ต้องมีเจ้าภาพ ไม่ทำในเชิงพุทธพาณิชย์ครับ

 

ดังนั้น ตั้งแต่อดีต มาปัจจุบันและอาจรวมถึงอนาคต เราจะสร้างพระแก้ว 25 พุทธศตวรรษได้คุณภาพไม่ดี เพราะเราขาดอุปกรณ์ที่จำเป็นที่สุดคือเตาอบคุณภาพสูง

 

ต่อให้เราใช้เนื้อแก้วที่ดีที่สุด (ในอดีตเราใช้เนื้อแก้วไม่ดีเลยส่วนมาก) (โรงงานแก้วส่วนมากผสมเศษแก้วมากเกินไป และยังลดเคมีหลายตัว ทั้งนี้เพราะต้องแข่งราคากับอีก 12 - 22 โรงงานแก้วที่แย่งกันผลิตพระแก้ว 25 พุทธศตวรรษ) (ราคาส่งสำนักเมื่อ พ.ศ. 2516 หน้าตัก 5 นิ้วองค์ละ 25 บาท) แต่ถ้าอบได้ไม่ดีแก้ว คุณภาพอบไม่ดี ก็จะมีตัวเครียดยังหลงเหลืออยู่ในเนื้อแก้ว รอวันปะทุออกมาครับ